DÜĞÜN:
Düğün merasimi oldukça detaylı olduğundan bu merasimi kız ve erkek tarafını ayrı ayrı anlatmakta yarar vardır.Taraflar, düğünün ne zaman ve nasıl yapılacağı, hangi takı ve törelerin(hediye) alınacağı konusunda düğünden bir süre önce bir araya gelir ve konuşurlar.Düğün bu görüşmede belirlendiği gibi yapılır.Ayrıca düğün günü belirlenirken erkek tarafı, kızın annesine süt hakkı adı altında bir miktar para verir.Köyümüzde, iki bayram arasında inancımız gereği düğün yapılmaz.Düğünün hemen hemen bütün masrafları damat tarafından karşılanır.Kız tarafı el işinden oluşan çeyizleri ile birlikte bir kat yatak getirir.Başkaca bir şey getirip getirmemek kız tarafına kalmış birşeydir.
Düğün alışverişinde; erkeğe damatlık, kıza gelinlik, muhtelif kıyafet ve takıları alınır, kız ve erkek tarafının yakınlarına vereceği töreler alınır.Ayrıca, kızın babasına ayakkabı, anneye ana donluğu adı altında eteklik, erkek kardeşe gömlek, kız kardeşe eteklik alınır.Bu alışverişin masrafının neredeyse tamamını erkek tarafı karşılar.Kızın babası sadece kızına ve damadına bir takım elbise alır.
Erkek Tarafı:
Düğünün ağırlığı erkek tarafında geçeceğinden erkek tarafı düğüne çok yoğun bir şekilde hazırlanırdı.Düğünden kısa bir süre önce düğündeki ekmek ihtiyacını karşılamak için komşu ev akrabaların dönüşümlü katılımı ile ?düğün ekmeği? yapılır.
Erkek tarafında yapılan ilk şey Perşembe akşamı ?danışık? adı altında yapılan yemekli toplantıdır.Danışığa, erkek tarafının yakınları davet edilir ve düğünün ne şekilde yapılacağının organizasyonu yapılır.Bu toplantıda, düğünün organizasyonun yapacak ve düğün borunca gelenleri karşılayacak olan ?kahya?, ikram yapacak ?kahveci?, damada eşlik edecek ?yiğitbaşı?, düğünde bayrağı taşıyacak ?bayrakçı?, keşkek ve yahniyi yapacak ?keşkekçi? belirlenir.Bu görevlilerin beline düğün süresince erkek tarafınca görevli olduklarının anlaşılması için kuşak denilen ve basma olan bir kumaş bağlanır.
Cuma sabahı, davul ve zurna eşliğinde düğün evine bayrak asılarak, düğün resmen başlar.Düğün keşkeği ve yahnisi, çörek vs. diğer yemekler hazırlanır.Davul ve zurna ile yiğitbaşı tarafından şeker verilerek köylüler düğüne davet yapılır.
Düğüne gelenler düğün kahyası tarafından davul ve zurna ile karşılanır.Bu sırada gelen konuk tarafından davulcuya bahşiş verilir.Daha sonra, kahveci gelenlere kolonya ve şeker tutar ve bu sırada kahveciye de bahşiş verilir.Düğüne gelen kişiler, düğün evine katkı olması amacıyla ekin veya çay, şeker getirir.
Düğün boyunca davul ve zurna ile oyunlar oynanır, halaylar çekilir, akşamları erkek delikanlılarca lastik teker yakılıp, üzerinde atlanarak sinsin oynanır.
Cumartesi günü, erkek tarafında damat ve arkadaşları Beke veya Terzin hamamına giderler.Gençler hamama giderken davul ve zurna eşliğinde selavat getirilerek uğurlanır.Hamamda damat selavat getirilerek yıkanır.Gençler hamamdan dönerken yine davul ve zurna eşliğinde selavat getirilerek karşılanır.Hamamdan gelen gençlere yemek ikram edilir.
Ayrıca, aynı gün erkek evinden erkek evinin belirlediği aileye yakın kadınlar ?dünürşü? olarak davul ve zurna eşliğinde kız evine gönderilmek üzere uğurlanır.
Cumartesi günü de düğün evine ziyaretler sürer, gelenlere mutlaka keşkek, yahni ve diğer yemekler ikram edilir.Düğüne gelenler yine oyunlar oynar, halaylar çeker, sinsin oynarlar.Ali oğlan, Eminem Fadimem, Kırklar Zamağı, Semah, üç ayak(allı turnam) oynanan diğer oyunlar arasındadır.
Özellikle eski zamanlarda düğün evine köy dışından gelenler ?okuyuntu? adı altında köylülerce evde ağırlanırdı.
Cumartesi akşamı, damadın arkadaşları tarafından kına almak için davul ve zurna ile kız kınasının yapıldığı kız evine gidilir.Damadın arkadaşları, kız evinde davul zurna ile oyunlar oynar, halaylar çeker ve bir tepside özel olarak süslenmiş kınayı kızın yakınlarından yoğun pazarlık sonucu satın alırlar.Bu merasim dönüşünde, satın alınan kına daha pahalı bir fiyata damada satılır ve kına damada yakılır.Gece son olarak sinsin oynanarak kapatılır.
Pazar günü, kız tarafının erkek yakınlarınca ?yanıç getirme? merasimi için erkek tarafına gelirler.Bu merasim sırasında yanıçla birlikte, damadın damatlık kıyafeti de bir bohça ile getirilir.Getirilen bu yanıç ve bohça erkek tarafına temsili bir para karşılığı satılır.
Bu merasimden sonra damat, bir berber tarafından davul zurna ve düğüne gelenlerin eşliğinde damat tıraşı yapılır.Tıraşı yapan berbere bahşiş verilir.
Daha sonra, damat giydirme merasimine geçilir.Damat giydirme, hoca veya imam tarafından dualar eşliğinde ve davul zurna ile yapılır.Bu sırada damada çeşitli sembolik hediyeler vaad edilir.Damat bu şekilde gelin alma için hazırlanır.
Gelin arabası da gelin almak için süslenir.Öğleye doğru gelin alma için erkek tarafının yakınları erkek evinde toplanır.Gelenler tamamlandıktan sonra gelin almak üzere gelen araçlara binilir.Yine davul ve zurna eşliğinde gelin almak üzere evden çıkılır.Gelin alma konvoyuna katılan araçların aynasına şifon veya çarşaf bağlanır.
Erkek tarafı, gelincilerle kız tarafının evine vardığında kız evince karşılanır.Bayrakçı için, kız tarafı bir tavuk keser ve bayrakçıya verir.Bu tavuk bayrakçının olur.Önce oyunlar oynanır, bazen gelinciler yemek yedirilmek üzere köydeki diğer evlere dağıldığı olur.Sonra gelin alma merasimine başlanır.
Gelinin bulunduğu eve damat girmek istediğinde kız tarafınca kapı kilitlenir.Bu kapı damadın veya yakının vereceği başlık karşılığında açılır.Gelin alınmasından önce, gelinin çeyizleri bir araca damadın yakınlarınca taşınır.Bu sırada, ayna, sandık, lamba, süpürge ve yatakların damat tarafına verilmesi için kız tarafı (özellikle çocuklar) erkek tarafından makul bir miktarda bahşiş alınır.Bahşiş(aveyt) alınmadan verilmez.Ayrıca, damat gelinin yanına geldiğinde gelinin erkek kardeşi veya yoksa en yakın erkek akrabası tarafından gelinin kuşağı bağlanır.Kuşağını bağlayan yakını kuşağı bağladıktan sonra gelinin ayakkabısının içine para koyar.Yine, kuşağı bağlayan yakına damadın babası tarafından aveyt(bahşiş) verilir.
Damat gelini aldıktan sonra, gelin arabasına doğru gelir.Ancak gelin arabası da kız tarafından bir çocuk tarafından içeriden kilitlenir.Yine damat bu kapıyı da ancak bahşiş karşılığı açtırır.Gelin arabası, diğer gelincilerle birlikte damadın evine doğru yola çıkar.Bu sırada köyün çocuklarınca gelin arabasının önü kesilir.Damadın babası daha önceden zarflara hazırladığı başlığı çocuklara uzatır ve yolu açtırır.
Düğün konvoyu caminin oraya geldiğinde gelin ve damat arabadan indirilir ve cami hocası tarafından gelin ve damat dualanır.Daha sonra damadın evine gelinir.Damadın evinde gelin geldiğinde davullar zurnalar çalar, oyunlar oynanır.Gelin arabadan inmeden önce arabanın tekerinin yanında hemen tavuk kesilir.Bu tavuk gelin arabasının şoförüne verilir.Damadın babası gelin arabadan inmeden geline yine sembolik hediye vaadlerinde bulunur.Gelin arabadan inerken gelinin kötü huyları kırılsın diye çömlek veya şişe kırılır, bereket olsun diye gelinin başından damat para ve leblebi atar.Gelin arabadan inip, evin kapısından girerken gelin eve yağ gibi girsin diye gelin kapının üstüne yağ sürer.Gelin içeri girdikten sonra, gelinin önüne urgan ve minder konur.Gelin bu yorgan ve minderi alıp yerine koyarsa becerikli, almazda üzerinden geçerse beceriksiz sayılır.Gelin içeri girdikten sonra ailenin büyüklerinin elini öper ve odasına geçer.Damatla beş on dakika dinlendikten sonra tekrar evde gelenlerin tebriklerini ve hayırlı olsun dileklerini kabul eder.Yine, geline çocuğunun hemen olması ve çok olması için yumurta pişirilir ve yedirilir.Ancak ilk lokması kayınvalide tarafından alınır ve kayınvalideye yedilir.Gelinin ilk çocuğunun erkek olması için gelinin yatağında erkek çocuğu yuvalanır.Damat, bu aşamadan sonra yiğitbaşı ve hoca ile birlikte yiğitbaşının evine gider.Damat yatsı ezanına kadar yiğitbaşının evinde hoca ile birlikte ağırlanır.Yatsı ezanından önce damat yiğitbaşı ile camiye gider ve namazını kıldıktan sonra hoca ve yiğitbaşı ile birlikte eve gelir.
Düğünün ertesi günü erkek evinde duvak merasimi yapılır.Bu merasim için örtü, çorap, havlu dağıtılarak köylü çağrılır.Duvak töreni kadınların katılımı ile yapılır.Bu merasimde gelin gelinliği ile hazır bulunur, ilahiler söylenir, oyunlar oynanır, halaylar çekilir.Törene gelenler geline para takarlar.Bu şekilde erkek tarafının düğün merasimi sonlanır.Gelin, beraberinde getirdiği el işinden oluşan çeyizleri bir bohça şeklinde damadın yakın akrabalarına töre olarak verir.
Kız Tarafı:
Kız tarafında yapılan düğünde davul ve zurna bulunmaz.Kız evinde Cuma günü ?ananası? yapılır.Bu merasim için kız tarafının yakınları leblebi verilerek çağrılır.Bu törene genellikle bayanlar katılır.Bu tören sırasında ilahiler söylenir, yemekler yenir, oyunlar oynanır, halaylar çekilir.Ayrıca, kız hazırladığı çeyizleri gelenlerin görebileceği şekilde çeyizlerini sergiler.
Cumartesi günü, sabahtan hamama gidilmek üzere hazırlanılır.Kız tarafı genellikle bayan yakınları ile birlikte Beke veya Terzi hamamına gider.Hamam dönüşü erkek tarafından gelen dünürşüler karşılanır.Dünürşüler, kız gelin olana kadar erkek evinin temsilcisi olarak kız evinde kalırlar.Kızın yiğitbaşıları, dünürşülerden yiğitbaşı parası alırlar.Cumartesi akşamı, ?kına gecesi? yapılır ve ilahiler eşliğinde kıza kına yakılır.Kınaya gelen kızın yakınları, ?ebede? olarak para, takı veya ev eşyası çevirirler.Kız evindeki kına merasimi sırasında yukarıda bahsettiğim üzere erkek tarafı da ?kına alma? ya gelir.
Pazar sabahı kızın erkek yakınları, erkek tarafına yanıç ve damat kıyafetlerinin olduğu bohçayı gönderir.Sonrasında kız, çok yakın bayan akrabaları ile birlikte kuaföre gider.Kuaför dönüşü gelin alınması için artık hazırlanılmıştır.
Düğün Töreni Sonrası:
Tüm bu merasimlerin sonunda erkek tarafının evine köylüler ve erkek tarafının akrabaları bir sini börek yazarak ?hayırlı olsun ve gözaydınlığı? için gelirler.Bu sırada gelin, gelenlerin elini öper, gelenlerde el öpüldükten sonra gelinin eline para verirler.
Ayrıca, düğünden bir süre sonra kız, erkek ve erkek tarafından bir akrabası ile kızın ailesine el öpmeye gidilir.
Düğün merasiminden bahsederken eski ve yeni uygulamalardan da kısaca bahsetmekte yarar vardır.Eskiden araba yerine at kullanılır, gelinlik yerine, kafada ayna ve sepetten oluşan bir kıyafet kullanırlardır.Gelinin yatak ve sandığı eşekte taşınır bu işe de ?seysana? Denirdi.Atın önü de aveyt(bahşiş) almak için iple kesilirdi.Ayrıca, at ile gelin almaya damat gitmez, damadın babası gelini getirirdi.
Son yıllarda ise, düğünlere çağrı davetiye ile olup, düğünlerin çoğu düğün salonunda yemekli veya yemeksiz olarak yapılmaktadır.
Av.Esengül Çördük
Çorum